CÁCH VIẾT KỊCH BẢN PHIM ĐIỆN ẢNH

     

VIẾT KỊCH BẢN PHIM HOẠT HÌNH 101

Tất cả những tài liệu biên kịch chúng ta có thể đọc, tất cả những lớp dạy biên kịch chúng ta có thể học, hầu như chỉ chạm đến phần tảng băng nổi: kỹ thuật viết kịch bản dành cho phim người đóng (live-action). Trong khi đó, muốn tìm hiểu về kỹ thuật viết kịch bản phim hoạt hình, thì hầu như… chẳng thấy đâu.

Bạn đang xem: Cách viết kịch bản phim điện ảnh

Nghệ thuật hoạt hình, bất chấp việc có nguồn gốc lâu đời, và đóng góp một phần không hề nhỏ cho ngành điện ảnh, lại luôn bị… gạt sang một bên như là một thứ dành cho dân họa sĩ, dân đồ họa, hoặc mấy tay lập trình viên, mà không phải dành cho những “nhà làm phim” đích thực.

Chẳng thấy có ai dậy…

Đây là một sự thật khá là đáng buồn, khi hoạt hình là một chất liệu điện ảnh với rất nhiều những nét riêng biệt, độc đáo, và có khả năng kể những câu chuyện bay bổng đầy sức sáng tạo mà phim live-action hoàn toàn không thể làm được (khẳng định luôn).

Điều này cũng rất rõ nét ở những thị trường phim trẻ và giàu tiềm năng, điển hình như ở Việt Nam. Một năm có hàng chục phim ra rạp, nhưng phim hoạt hình Việt thì vẫn vắng bóng.

Không những vậy, phim hoạt hình còn luôn bị khán giả Việt Nam gán cho một cái mác đầy tính xem thường: “phim hoạt hình chỉ dành cho trẻ con” (mà cố tình bỏ qua việc những siêu phẩm của Pixar, ví dụ như 5 phút đầu phim “Up” đã chạm tới trái tim hàng triệu khán giả trưởng thành như thế nào).


Thế nhưng, mình không muốn đi sâu xa hơn về ngành công nghiệp, mà ở đây để nói về biên kịch. Cụ thể hơn, về việc viết kịch bản cho phim hoạt hình, vốn hầu như… chẳng được ai nói đến.

PHIM HOẠT HÌNH CÓ CẦN KỊCH BẢN?

*

Một trong những khác biệt lớn nhất giữa phim hoạt hình và phim người đóng, đó là: phim hoạt hình không bị gò bó ở trong thế giới thực.

Phim hoạt hình không bị gò bó trong thế giới thực

Vậy thế nào là thế giới thực? Thế giới thực là cái thế giới mà bạn đang sống, nơi bạn bị gò bó bởi những giới hạn vật lý.

Nghe thì có vẻ vô lý, vì trong thế giới điện ảnh của Marvel, các nhân vật bay lượn, biến hình, thậm chí du hành thời gian, mà có thấy gò bó gì đâu?

Nhưng nếu nhân vật của bạn chạy qua mép vực, chạy tiếp thêm một đoạn, cho đến khi tự thấy mình đang đứng lơ lửng trên không trung vài giây rồi mới rơi xuống, thì bạn sẽ phải vỗ đùi và hét lên là: “phim điêu vãi!” Thế nhưng mà đây lại là những tình tiết thường thấy trong những phim hoạt hình kiểu như “Tom & Jerry” hay “The Road Runner”.

*

Người viết kịch bản thông thường, đôi khi có thể mượn âm thanh, mượn lời thoại, để dẫn dắt câu chuyện. Với phim hoạt hình, thì cái yêu cầu “show, don’t tell” (thể hiện, chứ đừng kể lể) có vẻ như được tuân thủ một cách… gay gắt hơn.

Phim hoạt hình kể chuyện bằng hình ảnh

Một lần nữa, mình xin nhắc lại ý quan trọng đã được nói ở phía trên: hoạt hình là một chất liệu mang tính thị giác.

Vậy nên, với phim hoạt hình, phần “hình” mà không hoàn thành được cái nhiệm vụ làm hấp dẫn, lôi cuốn, sáng tỏ câu chuyện của phim, thì coi như đã thất bại ở bước khởi đầu. Không ai khác, các họa sĩ hoạt hình (hay các họa sĩ phân cảnh – storyboard artists) là những người “thấm nhuần” nhất khả năng kể chuyện bằng hình ảnh. Vì không giống các D.O.P trong live-action phải cầm máy và tìm góc quay phù hợp, họ là những người phải tư duy ra bố cục khung hình của phân cảnh từ con số 0, từ a đến z.

Phim hoạt hình chẳng cần nhiều lời thoại

Nhiều phim hoạt hình, thậm chí còn chẳng có một tí thoại nào. Có nhiều bộ phim như vậy, không những chỉ hay, mà còn làm rõ nét hơn cái nghệ thuật kể chuyện bằng hình của những người làm hoạt hình. Ví dụ điển hình có thể kể ra là series hoạt hình classic “Tom & Jerry” của hãng MGM, chẳng cần lời thoại, vẫn mang đến những tiếng cười cho khán giả khắp 5 châu.

Xem thêm: Chỉnh Người Theo Dõi Trên Fb, Cách Bật Chế Độ Theo Dõi Trên Facebook

Hay lấy một ví dụ gần đây hơn: phim ngắn hoạt hình “One Small Step” của TAIKO Studio (được bầu chọn trong top 5 phim ngắn hoạt hình xuất sắc nhất mùa Oscars 2019), hoàn toàn chẳng cần một tí lời thoại nào, vẫn kể được một câu chuyện gãy gọn, xuất sắc, đầy tình cảm và tính nhân văn về sự nỗ lực bền bỉ.


Ở một ví dụ có thể được coi là… đỉnh cao nhất trong nghệ thuật kể chuyện bằng hình (theo quan điểm người viết) đó là ở siêu phẩm “Wall-E” của Pixar. Việc 30 phút đầu bộ phim hầu như không có một tí thoại nào, không những chẳng gây cản trở, thậm chí lại còn là một trong những yếu tố giúp bộ phim đoạt tượng vàng Oscars cho hạng mục Phim Hoạt Hình Xuất Sắc Nhất năm 2009.

*
Để tạo được những tình huống gây cười bằng hình ảnh (physical gag), người biên kịch phải có tư duy bằng hình ảnh cực kỳ tốt

Yếu tố này có thể hoàn toàn không thay thế được jokes trong những phim hoạt hình dạng sitcom như “The Simpsons” hay “BoJack Horseman”, nhưng physical gag vẫn là không thể thiếu (trong trường hợp phim hoạt hình theo thể loại comedy).

SẴN SÀNG VIẾT NHIỀU CHỮ HƠN KỊCH BẢN THƯỜNG

*
Những cảnh phim hoạt hình như thế này cần phải được mô tả bằng nhiều chữ hơn bình thường

Dài dòng và nhiều chữ hơn hẳn, phải không? Nhưng bù lại, nó vẽ ra một bức tranh tỉ mỉ, chi tiết của cảnh phim. Đồng nghĩa với việc, người biên kịch phải tạo dựng ra được cái hình ảnh – điều mà các ông đạo diễn vẫn thường làm.

Đấy là ví dụ mà mình trực tiếp dịch lại từ Jeffrey Scott, tác giả nội dung của rất nhiều bộ phim và tv-series hoạt hình, bao gồm cả “Monta Trong Dải Ngân Hà Kỳ Cục” của hãng phim hoạt hình Vintata.

Trong những dự án hoạt hình ở Hollywood, thường kịch bản sẽ được nhà sản xuất outsource sang các quốc gia khác để gia công (Trung Quốc, Hàn Quốc, Ấn Độ,…). Do đó, việc viết kịch bản kỹ lưỡng và chi tiết còn nhằm đảm bảo ý tưởng vẫn được rõ nghĩa, chính xác sau quá trình phiên dịch.

Việc phải viết nhiều chữ hơn để mô tả hình ảnh cũng có nghĩa, kịch bản phim hoạt hình sẽ có độ dài trung bình lớn hơn phim live-action. Nếu như ước tính với những bộ phim thường, một trang kịch bản sẽ tương ứng với một phút phim, thì với phim hoạt hình, một trang kịch bản sẽ chỉ tương ứng với khoảng 40 giây phim mà thôi.

KẾT

Vậy để tóm gọn lại, với hoạt hình là một chất liệu điện ảnh với nhiều nét riêng biệt độc đáo, công việc viết kịch bản cũng yêu cầu người làm biên kịch có những cách tiếp cận khác với những phim người đóng thông thường.

Những yếu tố cần thiết để viết một kịch bản phim hoạt hình xuất sắc bao gồm việc không để sự sáng tạo của mình bị gò bó bởi những giới hạn vật lý trong thế giới thực, việc khéo léo sử dụng hình ảnh để truyền tải và dẫn dắt câu chuyện, thay vì phụ thuộc vào lời thoại. Không những vậy, vì cần phải truyền tải được hình ảnh rõ nét đến các họa sĩ, người biên kịch cũng cần phải sẵn sàng viết… nhiều chữ hơn để mô tả kỹ càng những chi tiết trong khung hình.

Công nghệ sản xuất phim hoạt hình tại Việt Nam đang có những sự chuyển biến tích cực trong những năm gần đây, với sự xuất hiện của nhiều studio hoạt hình tư nhân với chất lượng chuyên môn tốt, tạo nên những sự chú ý nhất định. Thế nhưng, để đến ngày có sản phẩm hoạt hình thuần Việt được ra rạp, cũng cần phải có những kịch bản chất lượng nữa.

Xem thêm: 7 Triệu Chứng Bệnh Đau Đầu Thiếu Máu Lên Não Gây Đau Đầu? Cách Cải Thiện

Vậy nên, nếu bạn là biên kịch, và muốn khám phá, thử thách bản thân với chất liệu hoạt hình, mình hy vọng rằng bài viết này mang đến những kiến thức hữu dụng.